IKE i IKZE to konta indywidualne – nie ma „rodzinnego” ani „małżeńskiego” IKZE. Rodzina może jednak mieć kilka kont, a każde z nich ma własny limit. Sprawdź, kiedy założyć konto żonie, mężowi albo dziecku, i komu ulga na IKZE rzeczywiście się opłaca.
Małżonek: drugie konto, drugi limit
Każdy z małżonków może mieć własne IKE i własne IKZE. W 2026 roku para może więc wpłacić na IKZE łącznie 22 608 zł (2 × 11 304 zł), a na IKE – 56 520 zł (2 × 28 260 zł). Pieniądze mogą pochodzić ze wspólnego budżetu, ale konto, ulga i późniejsza wypłata należą do osoby, na którą konto założono.
Wyższy limit IKZE (16 956 zł) przysługuje tylko temu z małżonków, który sam prowadzi pozarolniczą działalność. Jeśli firmę ma mąż, a żona pracuje na etacie, jej limit to 11 304 zł. Więcej w artykule IKZE dla samozatrudnionych.
Ulgę odlicza tylko właściciel konta – od własnego dochodu
Wpłatę na IKZE odliczasz wyłącznie od swojego dochodu, także przy wspólnym rozliczeniu z małżonkiem. Jeśli więc żona nie ma żadnego dochodu, nie odliczy wpłat na swoje IKZE – ani u siebie, ani od dochodu męża. Tak wynika z interpretacji podatkowych i nie zmienia tego fakt, że pieniądze pochodziły ze wspólnego majątku.
Wniosek: małżonek bez dochodu zwykle lepiej wyjdzie na IKE. Na IKZE nie dostanie ulgi, a przy wypłacie i tak zapłaci 10% ryczałtu.
Przykład: niski dochód i wspólne rozliczenie
Anna ma 20 000 zł dochodu do opodatkowania, Piotr – 150 000 zł. Oboje rozliczają się według skali podatkowej i składają wspólne zeznanie. Anna wpłaca na swoje IKZE 11 304 zł i odlicza tę kwotę od swojego dochodu (mieści się w jej 20 000 zł).
- Bez wpłaty: wspólny dochód to 170 000 zł, podatek liczony od połowy (85 000 zł) i podwojony wynosi 13 200 zł.
- Z wpłatą: wspólny dochód spada do 158 696 zł, a podatek – do 11 843,52 zł.
Para oszczędza 1 356,48 zł, czyli 12% wpłaty – choć Anna, rozliczając się sama, nie zyskałaby nic, bo jej dochód mieści się w kwocie wolnej 30 000 zł. Wspólne rozliczenie pozwala więc wykorzystać ulgę małżonka, który zarabia niewiele, o ile ma jakikolwiek dochód. Ile zaoszczędzisz w swojej sytuacji, policzysz w kalkulatorze ulgi IKZE.
Dziecko: IKE i IKZE od 16. roku życia
Konto może założyć osoba, która ukończyła 16 lat. Do 18. urodzin obowiązują jednak dodatkowe zasady: małoletni może wpłacać tylko w tym roku, w którym ma dochody z pracy na podstawie umowy o pracę, i najwyżej do wysokości tych dochodów (oczywiście także w ramach zwykłego limitu). Zarobki z umowy zlecenia czy kieszonkowe nie otwierają tej możliwości.
Przykład: 17-latka w wakacje pracuje na umowę o pracę i zarabia 6 000 zł. W tym roku na swoje IKE wpłaci najwyżej 6 000 zł – nawet jeśli rodzice chcieliby dołożyć więcej. W kolejnym roku, jeśli nie będzie miała takich dochodów, nie wpłaci nic aż do pełnoletności.
Uwaga: część instytucji przyjmuje klientów dopiero od 18. roku życia, więc przed założeniem konta sprawdź regulamin.
Dla młodych IKE zwykle wygrywa z IKZE
Osoby przed 26. urodzinami nie płacą PIT od przychodów z pracy i zlecenia do 85 528 zł rocznie (tzw. ulga dla młodych), a do tego mają kwotę wolną 30 000 zł. Odliczenie wpłat na IKZE nie ma wtedy od czego obniżyć podatku – a przy wypłacie z IKZE i tak trzeba zapłacić 10% ryczałtu. Dlatego dla nastolatka, studenta czy osoby na początku kariery lepszym wyborem jest zwykle IKE.
Wczesny start ma też inną zaletę: warunkiem wypłaty z preferencjami podatkowymi są wpłaty w co najmniej 5 latach kalendarzowych. Kilka niewielkich wpłat w młodości może ten warunek spełnić z dużym wyprzedzeniem. Więcej w FAQ: Czy 5 lat oszczędzania musi następować kolejno po sobie?
A dziecko poniżej 16 lat?
Młodsze dziecko nie może mieć IKE ani IKZE. Jeśli chcesz odkładać z myślą o nim, pozostają zwykłe formy oszczędzania – na przykład rachunek oszczędnościowy albo obligacje skarbowe. Własne IKE dziecko może założyć, gdy skończy 16 lat i podejmie pracę na umowę o pracę, a bez ograniczeń – po 18. urodzinach.
Lista kontrolna dla rodziny
- Każdy członek rodziny to osobne konto i osobny limit.
- IKZE opłaca się temu, kto płaci PIT – albo ma dochód i rozlicza się wspólnie z małżonkiem, który płaci podatek.
- Małżonkowi bez dochodu i osobom do 26 lat zwykle bardziej opłaca się IKE.
- Osoba w wieku 16–18 lat wpłaca tylko w roku, w którym pracuje na umowę o pracę, i najwyżej tyle, ile zarobiła.
- W umowie każdego konta wskaż osoby uprawnione na wypadek śmierci – zobacz, co się dzieje z IKE i IKZE po śmierci.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W razie wątpliwości co do swojego rozliczenia skonsultuj się z doradcą podatkowym lub księgowym.
